Nú á R7
Samband
R7 Kringvarp
Postboks 226
FO-600 Saltangará
Starvslýsingar
Myndarøðir
Lesarabrøv
Savnið
Lýsing
Lýsing

Varðveit tímarnar í føroyskum

Lesarabrøv, Politikkur | 10/03-2019 20:45

Nú málið um broytingar í fólkaskúlalógini er komið í løgtingið, kemur fram, at flest øll eru samd um, at vit ikki eiga at skerja tímatalið í føroyskum í fólkaskúlanum. Tað er gott.

Sum miðnámsskúlalærari síggi eg, at nógvir næmingar í dag hava stórar avbjóðingar, tá tað kemur til lesifatan, bæði í málsligu lærugreinunum, men eisini í samfelagsvísindaligu og náttúruvísindaligu lærugreinunum.

Á miðnámi lesa næmingar tekstir á serliga føroyskum, donskum og enskum. Sjálv undirvísi eg í donskum, og síggi at tey hava trupult við at lesa danskt. Næmingar, ið hava trupulleikar í donskum hava ofta somu trupulleikar í føroyskum, og er tað oftast ikki sjálvt málið, ið er trupulleikin, men heldur manglandi grundleggjandi lesifatan.

Grundleggjandi lesifatanin má fyrst og fremst fremjast á móðurmálinum. Um næmingar ikki fyrst læra føroyskt væl og virðiliga og at lesa og viðgera fjølbroyttar tekstir á móðurmálinum, tá verður torført at lesa t.d. yrkistekstir á øðrum málum, tí avbjóðingin er sjálv venjingin í at lesa ymisk tekstsløg.

Vit mugu raðfesta, at ein grundleggjandi og breið lesifatan verður tryggjað í hesum nógvu tímunum í føroyskum í fólkaskúlanum, soleiðis at næmingar kunnu flyta hesa fatan yvir á onnur mál eisini.


Orð eru brýr

Vit kenna flest øll hugtakið ”No man is an island” úr yrkingini hjá John Donne frá 1624. Norski rithøvundurin Tarjei Vesaas skrivar soleiðis um sama hugtak í 1964:

”Kvart menneske er ei øy, som kjent. Så det må bruer til.(…) Det finst finare bruer enn ord over til andre, men berre i den rette sjeldne stund. (…) Likevel: tusen gonger oftare er ordet bru.”

Hetta er sera týdningarmikið í mun til málfatan – orðini eru brúgvar millum okkum menniskju, hesar brúgvar skulu eisini byggjast millum næmingin og ymsar hættir at lesa ymisk sløg av teksti.

Tað er av stórum týdningi, at tá vit lesa, skriva, tosa – í heila tikið tá ið vit brúka orð, byggja vit brýr, og tað er har vit læra nakað – óansæð um tað eru fagrar bókmentir ella yrkisbókmentir vit lesa.

Tí er tað mín vón, at vit varðveita hesar tímar í føroyskum í fólkaskúlanum. Og at vit serliga í eldru flokkunum lata næmingar - ikki bara lesa nógv, men eisini lesa fjølbroytt, skriva og kjakast, so tey kunnu byggja nógvar brýr, áðrenn tey halda fram í útbúgvingarskipanini. Til tess krevst ein endurskoðan av frálæruni í føroyskum.


Hvat kann gerast?

Nú um 90 % av okkara ungu fara á miðnám, er neyðugt, at gjógvin millum fólkaskúlan og miðnám gerst minni. At næmingurin seinnu árini í fólkaskúlanum, í móðurmálsundirvísingini, verður fyrireikaður uppá undirvísingina sum miðnámsskúlin bjóðar, og at undirvísingin á miðnámi kann byggja uppá tað, sum er lært í fólkaskúlanum.

Kunnu tímatølini á ymsu floksstigunum í lærugreinini endurskoðast? Ella ber til at flyta onkrar av málsetningunum, ið skulu røkkast í eldru flokkunum niður í yngri flokkar? Sum nú er, er tímatalið í føroyskum í 7.-9. flokki munandi minni enn øll hini árini. Kundi lærugreinin havt ein málsetning um serligt økt samstarv við hinar lærugreinarnar í 7.-9. flokki, so tilvitanin um mál, orð og tekstslag fylgir við tá næmingurin lesur tekstir á føroyskum í søgu/samtíð, kristni, lívfrøði o.s.fr.?

Vónandi fer endaliga broytta skipanin at vera við til at skapa brýr millum fólkaskúlan, restina av útbúgvingarskipanini, og lívslongu læringina hjá næminginum. Brýr, ið eru neyðugar, óansæð hvørja yrkisleið næmingurin velur aftaná loknan fólkaskúla.

Birna Heinesen,
valevni fyri Javnaðarflokkin til komandi løgtingsval

 


Meiningar og hugleiðingar ið verða bornar fram í hesum lesarabrævið, umboða ikki meiningar, áskoðanir ella sjónarmið hjá leiðsluni í R7 Kringvarp.

Lagt út: Randi Jacobsen
Lýsing
Mest lisið í farnu viku
Fakta kekking av Ingolf S. Olsen
Allan Samuelsen: Country & Blues festivalu­rin hevur vind í seglini
Magnus Heinason gjørdi bummtúr eftir toski
Vespureiðrið (100) - 18. mars 2019
Cruise­skip við 1300 fólkum í havsneyð 1-2 sjómíl frá norsku strondini
Tí eigur onkur at steðga verandi ætlanum, áðrenn stórskaðin hendir.
Flaggdagin 2018 var tøki peningur lands­kassans negativur
Komið øll við (4) - Gestur: Mikkjal Hvannastein - 21. mars 2019
Prát við Rigmor Dam, fyrrv. mentamála­ráð­harra
Dómadagsmiðlar og politikarar siga eitt, veruleiki sigur annað
Jógvan Skorheim vísir aftur øllum ákærunum frá Rógva Fossadal
Samkynda forkvinnan hjá skotsku konservativu júst fingið barn
Hvast orðaskifti á tingi um Lands­bankan
Stóra plastruddingin í Kyrrahavi­num er steðgað
Normenn fingu rættuliga stóran tosk
Louisa Joensen rópar varskó, meðan hon ansar føroysk ross í 47 m/­s
Botnurin er lagdur fyri árið
Tey villfremmandu halda fram at floyma yvir Bretland
VÍF - H71 endaði við 33-22
Hjálparfólka­felagið og Betri hava kunningarfund
Fyrsta flagið er loyst fyri eini risastórari verkætlan við eigaraíbúðum í Vesturbý­num í Havn
Italska stjórnin lagt ræðandi uppskot til fíggjar­lóg fram
Prát við Jóhan í Niðristovu, um vindmyllur
Nógvar 100-tals milliónir oyramerktar til okkara heilsuverk hvurvu
Nú á R7
Samband
R7 Kringvarp
Postboks 226
FO-600 Saltangará
Starvslýsingar
Myndarøðir
Lesarabrøv
Savnið
Nýggjastu tíðindi