Nú á R7
Samband
R7 Kringvarp
Postboks 226
FO-600 Saltangará
Starvslýsingar
Myndarøðir
Lesarabrøv
Savnið
Komið øll við
Samrøða: Archibald Black um at endurreisa húsini, sum Nólsoyar Páll bygdi á Biskupsstøð
Komið øll við
Komið øll við (11) - Øll sendingin - 23. mai 2019
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Christian Andreasen
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Jógvan á Lakjuni
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating (2) - Øll sendingin - 2019-05-23
Ymiskar sendingar
Formaðu­rin hevur orðið (1) - Aksel V. Johannesen, Javnaðar­flokkurin
Metis
Metis - Øll sendingin - 21. mai 2019
Vespureiðrið
Vespureiðrið (108) - 20. mai 2019
Sandoyarsendingin
Prát við Gunhild J. Winther, lærling hjá Skopunar Kommunu
Sandoyarsendingin
Prát við Kristoffur Poulsen, um Búrhandlilin í Skopun
Sandoyarsendingin
Samrøða: Høgni Tausen um Føroya Grótvirki í Skopun
Sandoyarsendingin
Prát við Gerhard Lognberg, sum hugleiðir um Skopun
Sandoyarsendingin
Sandoyar­sendingin (3) - 20. mai 2019
Komið øll við
Komið øll við (10) - Um Eurovision: Tóra við Keldu, Jógvan Hansen, Jacob Mouritz Olsen og Janus Rein - 16. mai 2019
Stafettin
Stafettin (5) - Kári P. Højgaard spyr Bill Justinussen
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Jacob Vestergaard
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Uni Rasmussen
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Beinir Johannesen
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating (1) - Øll sendingin - 2019-05-16
Lýsing
Lýsing

Nakrar søguligar rættleiðingar (annar partur)

Lesarabrøv | 30/04-2019 12:09

Í fyrsta parti av hesi greinarøðini vísti eg á eina ramsu við søguligum pástandum, sum vit hoyra, serliga tjóðveldisfólk, brúka umaftur og umaftur. Uttan at leggja nakað prógv á borðið, reksa tey upp ymiskt, sum tey siga, at Sambandsflokkurin skal hava verið ímóti.

Í hesi greinini fari eg víðari í hesi ramsuni, og fari at siga nøkur orð um føroyska málið.

Føroyska málið í kirkjunum

Tað verður ofta sagt, at ”sambandsmenn” vóru ímóti, at føroyskt fekk innivist í kirkjunum, og skal tað vera heilt stuttligt verður sagt, at orsøkin til hetta skuldi vera, at ”Várharra skilti ikki føroyskt”.

Eg ivist ikki í, at í einum politiskum stríði sum vardi í nógv ár, var nógv sagt av báðum pørtum, ið var betri ósagt. Trýst gevur sum kunnugt móttrýst, og tað er einki at ivast í, at fólk onkuntíð eru lopin framav í hesum politiska kjakinum. Eg fari tí ikki at forsvara alt sum hevur verið sagt um hetta málið, men eg haldi at tað eru nøkur grundleggjandi viðurskifti, ið nútíðin ofta gloymir.

Tað øvugta av hebraiskum

Viðvíkjandi kirkjumálinum, so kunnu vit siga, at støðan hjá føroyska málinum minti ikki sørt um støðuna hjá hebraiska málinum - bara við øvugtum fortekni. Hebraiskt var, fyri gott og væl hundrað árum síðani, bara brúkt í synagogunum, og tí noyddust jødarnir at endurskapa tað verðsliga málið. Teir høvdu bara ”andalig orð” á hebraiskum.

Hjá okkum var tað øvugt. Føroyingar høvdu tað verðsliga málið, sum livdi sítt fríska lív í tí føroyska gerandisdegnum, men í kirkjunum høvdu danskir prestar verið í fleiri øldir, og tí var tað kirkjuliga føroyska málið ikki til. Eingin dugdi tað.

Prædikurnar vóru á donskum, og føroyingar bæði sungu, bóðu og signaðu seg á donskum. Eisini uttanfyri kirkjugátt, til dømis í sambandi við útróður, varð sungið á donskum. So trupulleikin var ikki, at ”Várharra ikki skilti føroyskt”. Trupulleikin var, at føroyingar skiltu ikki hendan partin av føroyska málinum.

Tann málkøni Fríðrikur Petersen, próstur, (sum eisini var fyrsti formaður Sambandsfloksins), skrivaði einaferð í Færøsk Kirketidende, at hann nú hevði umsett bønina ”Faðir vár”. Hetta kann tykjast løgið nú á døgum, tí at umseta ”Faðir vár” úr donskum munnu tey flestu klára. Men hetta vísir, hvussu støðan var. Hann var noyddur at gera nýggj orð fyri tey andaligu hugtøkini.

Veikur skúli

Viðvíkjandi føroyskum í skúlunum var avbjóðingin ikki tann sama. Bygdarskúlarnir vóru ser illa fyri við lærarum, so vanliga var bara ein lærari í hvørjum skúla. Ikki var óvanligt, at hesin lærarin hevði tveir – ja dømi eru eisini um tríggjar skúlar. Næmingarnir gingu í skúla aðruhvørja viku, og tí var neyðugt, at teir fingu hjálp frá foreldrunum. Men har var ikki nógv hjálp at heinta, um skúlamálið skuldi vera føroyskt, tí foreldrini høvdu bara lært danskt. Nógvir av lærarunum dugdu heldur ikki at skriva føroyskt. Tí var neyðugt at finna eina skipaða yvirgongd frá donskum til føroyskt.

Í løgtingstíðindum frá 1905 stendur endurgivið eitt orðaskifti, sum Løgtingið hevði um føroyska málið. Tað orðaskiftið vísir eina breiða semju um at geva rúm fyri føroyska málinum, men at ósemja var um, hvussu yvirgongdin skuldi vera.

Í 1918 legði Poul Niclasen, úr Sambandsflokkinum, eitt uppskot fyri løgtingið, um at tey yngru børnini skuldu undirvísast á føroyskum. Uppskotið fall, hóast Sjálvstýrisflokkurin hevði meirlutan í løgtinginum tá.

Tveir av stovnarum Sambandsfloksins, Fríðrikur Petersen, próstur, og Joen Poulsen, lærari, (sum gav út ta fyrstu føroysku skúlabókina), og fleiri við teimum, gjørdu sítt til at fáa føroyskt í kirkjur og skúlar, men hetta var ikki nøkur løtt uppgáva. Tað haldi eg, at mong gloyma í orðaskiftinum um tær søguligu hendingarnar.

Tað er lætt at standa nú á døgum og lasta tey, sum livdu fyri 100 árum síðani, fyri teirra sjónarmið, og at gera søgurnar stuttligar er heldur eingin kunstur. Men tað er samtíðis pínligt at staðfesta, at nógv av tí sum ger søgurnar stuttligar, er manglandi innlit hjá frásøgufólkunum.

(meira kemur seinni).

 

Helgi Abrahamsen
næstformaður Sambandsfloksins


Meiningar og hugleiðingar ið verða bornar fram í hesum lesarabrævið, umboða ikki meiningar, áskoðanir ella sjónarmið hjá leiðsluni í R7 Kringvarp.

Lagt út: Lesarabræv
Lýsing
Mest lisið í farnu viku
Vespureiðrið (108) - 20. mai 2019
Prát við Gerhard Lognberg, sum hugleiðir um Skopun
Prát við Gunhild J. Winther, lærling hjá Skopunar Kommunu
R7 beinleiðis úr Skopun 13.00 til 15.00
Stafettin (5) - Kári P. Højgaard spyr Bill Justinussen
Prát við Kristoffur Poulsen, um Búrhandlilin í Skopun
Í dag eru 40 ár síðani Erla Olsen byrjaði sum organistur í Vestmanna kirkju
Borgar­stjó­rin á Eiði stuðlar Tordur Niclasen í Miðflokki­num
Vestmanna kommuna fekk einki ítøkiligt tilboð um bygging á Kolastykkinum
Metis - Øll sendingin - 21. mai 2019
16 hava tikið dugnaskapsroynd í sigling
Gerhard Lognberg myndarøð: gleðisdagur fyri Føroyar og Sandoynna
Beint nú á R7: FORMAÐU­RIN HEVUR ORÐIÐ: hesa ferð Aksel V. Johannesen
Aksel V. Johannesen: Sonja vildi ikki hava lands­stýrissessin í arbeiðsmarknaðarmálum
Filmsbrot: Bátar koma inn við dagsins fongi í Altea í Spania
Kanst tú hjálpa løgregluni ?
Komið øll við (10) - Um Eurovision: Tóra við Keldu, Jógvan Hansen, Jacob Mouritz Olsen og Janus Rein - 16. mai 2019
Smart, ábyrgdarleyst ella botnfrekt at "Bypassa" demokratiið?
Sóri Dímun fremst á lista yvir friðskjól hjá The Guardian
MYNDARØÐ: Klárt til Bátastevnuna í Vestmanna
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur
- Ronja skal kenna seg trygga í kirkjuni
Norski krúnprinsu­rin vil tosa við systur sína um hennara heiti sum prinsessa
Krossfesting í søguligum ljósi
Nú á R7
Samband
R7 Kringvarp
Postboks 226
FO-600 Saltangará
Starvslýsingar
Myndarøðir
Lesarabrøv
Savnið
Komið øll við
Samrøða: Archibald Black um at endurreisa húsini, sum Nólsoyar Páll bygdi á Biskupsstøð
Komið øll við
Komið øll við (11) - Øll sendingin - 23. mai 2019
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Christian Andreasen
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Jógvan á Lakjuni
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating (2) - Øll sendingin - 2019-05-23
Ymiskar sendingar
Formaðu­rin hevur orðið (1) - Aksel V. Johannesen, Javnaðar­flokkurin
Metis
Metis - Øll sendingin - 21. mai 2019
Vespureiðrið
Vespureiðrið (108) - 20. mai 2019
Sandoyarsendingin
Prát við Gunhild J. Winther, lærling hjá Skopunar Kommunu
Sandoyarsendingin
Prát við Kristoffur Poulsen, um Búrhandlilin í Skopun
Sandoyarsendingin
Samrøða: Høgni Tausen um Føroya Grótvirki í Skopun
Sandoyarsendingin
Prát við Gerhard Lognberg, sum hugleiðir um Skopun
Sandoyarsendingin
Sandoyar­sendingin (3) - 20. mai 2019
Komið øll við
Komið øll við (10) - Um Eurovision: Tóra við Keldu, Jógvan Hansen, Jacob Mouritz Olsen og Janus Rein - 16. mai 2019
Stafettin
Stafettin (5) - Kári P. Højgaard spyr Bill Justinussen
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Jacob Vestergaard
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Uni Rasmussen
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating - Beinir Johannesen
Ymiskar sendingar
Fólka­flokku­rin á Fólkating (1) - Øll sendingin - 2019-05-16
Nýggjastu tíðindi